با گسترش اسلام و فزونى گرفتن جمعيت شهرها « جامع » ها ساخته شد . جامع رويهمرفته نوع باشكوهى از بنا بود كه رابطهء كاملًا مستقيمى با كاركرد خيلى بزرگ‌تر مسجد داشت . در حقيقت مسجد به هر مرد بالغ و آزاد مسلمان يادآورى مىكرد كه از مراسم نماز جمعه بازنمانند و همين تكليف نيازى را براى پديد آوردن بنايى با مقياس خيلى بزرگ‌تر از مسجد به وجود آورد . در حقيقت بيشتر مساجدى كه از گذشته باقى مانده است همان « جامع » ها مىباشد . تصوير شماره 5 كوردوبا ( قُرْطُبَه ) ، مسجد كبير محراب ، منبر ، گنبد و مناره شاخصهاى ويژه مسجدند . الف . محراب : يا طاقنماى نماز ، جايگاهى است كه امام درون آن قرار مىگيرد و نمازگزاران را امامت مىكند . قديمىترين نمونهء محراب به سال 86 ه / 705 م برمىگردد و آن زمانى بود كه مسجد بازسازى شدهء پيامبر با يك محراب به پايان برده شد .